De manege is ingeklemd tussen huizen en winkeltjes en aan de achterzijde, de Overtoom, rammelen de trams en is het een komen en gaan van vracht- en bestelwagens. Aan de voorzijde, aan de Vondelstraat, wordt hard gewerkt aan de restauratie van de Vondelkerk, die in de oudejaarsnacht verwoest werd door een heftige brand. De ingang van het Levend Paardenmuseum Hollandsche Manege is hier vlakbij; sinds een volledige restauratie in 2020 is de manege ook geschikt voor het organiseren van grote evenementen zoals beurzen en congressen, feesten en recepties, presentaties en culturele evenementen. Elk najaar is hier bijvoorbeeld de Dutch Equine Art Fair, een tentoonstelling waarbij verschillende kunstenaars hun ‘paardenkunst’ presenteren. En ja, je kunt er dus óók nog komen paardrijden. In dat geval mag je de ingang aan de Overtoom nemen. We worden ontvangen door Robin, die vandaag de scepter zwaait over de foyer. De ruimte ademt oude chic, met de glanzende bar, sierlijke gietijzeren stoeltjes, hoge plafonds en fijne kleedjes. Vanaf de loge is er zicht op de oude binnenbaan. Twee combinaties krijgen er privéles in het Engels; de manege ontvangt vele buitenlandse gasten die (een keer) willen paardrijden, waaronder ook toeristen.

Bij de historische uitstraling en de grandeur van deze rijschool past het elegante rijden als een dame

Historische entourage

Voor dit artikel zijn we gekomen voor een lesje dameszadelrijden. Ik ben een beetje nerveus; hoewel ik in mijn 50-jarige (auw!) ‘carrière’ als amazone aan aardig wat disciplines geroken heb, is het rijden in dameszadel nieuw voor mij en eerlijk gezegd lijkt het me best lastig. De Hollandsche Manege is de enige manege waar het aangeboden wordt, met name

omdat goed onderhouden en dus nog bruikbare dameszadels schaars zijn en je ze niet zomaar op elk paard kunt leggen. Bij de historische uitstraling en de grandeur van deze rijschool past het elegante rijden als een dame – de emancipatie en dus ook het rijden als een kerel waren ver te zoeken in de tijd dat dames geacht werden zich netjes te gedragen, en dus droegen ze geen broeken en reden ze niet met aan elke kant van het zadel een been.

De Hollandsche Manege werd in 1882 geopend, maar de geschiedenis ervan gaat terug tot maar liefst 1744. Je waant je hier dan ook zomaar een eeuw terug in de tijd, al zijn de stallen en de omstandigheden waarin de paarden gehouden worden, aangepast. De gezondheid en het welzijn van de paarden en pony’s staan centraal. Zo lopen de paarden en pony’s net zoals op de meeste maneges niet meer dan twee lessen per dag. Twee weken per jaar zijn de stallen leeg; dan hebben de paarden zomervakantie op de wei bij de familie Valk, de eigenaren van de manege. Daarnaast rouleren de paarden het hele jaar door om een tijdje vrij te hebben in deze wei. De pony’s staan in een grote groep in een ruime vrijloopstal op ‘de Hollandsche’.

Op in plaats van in het zadel

Instructrice Bibian komt me halen op de afgesproken tijd. Ik krijg een rijrok aan, een soort wikkelrok met een lange split die om mijn benen en laarzen valt. Een bijpassend giletje maakt de outfit af. Natuurlijk wordt er wel met een helm op gereden. “We gaan eerst Flynn zadelen”, kondigt de instructrice aan. Flynn is een vrolijke schimmel die ons vanuit zijn grote stal nieuwsgierig begroet. Hij staat samen met zijn collega’s in de zogenaamde historische stallen. Tot ver in de vorige eeuw stonden de paarden hier in stands met sierspijlen en mooie tegeltjes aan de muren. Vroeger het mooiste van het mooiste, maar inmiddels zijn ze allang vervangen door ruime boxen met lage tussenwanden, waardoor paarden aan beide kanten uitgebreid contact kunnen hebben met hun buren. Bibian legt tijdens het zadelen uit hoe een dameszadel werkt: “Je weet dat de amazone beide benen aan één kant heeft; daardoor zit je verder naar achteren op de rug van het paard. Het dameszadel is dan ook veel platter dan de zadels waar we tegenwoordig op rijden; daar zit je ‘in’, terwijl je ‘op’ een dameszadel zit. Je linkervoet ligt tegen de onderste steun, de ‘kruk’, terwijl je rechterbeen op de bovenste kruk rust. Het zadel heeft geen gewicht aan die lege rechterkant, vandaar dat we het zadel straks als jij erop zit met een extra riem, de balanssingel, vastmaken.” Met een wat bedenkelijk gezicht vraag ik of ze me een voetje geeft om me op een of andere manier op dat zadel te hijsen. “Nee, dat doen we tegenwoordig op een wat handigere en meer moderne manier”, lacht Bibian. “Je zult het zo wel merken, dat gaat prima.”

Flynn

Flynn is een niet te grote schimmelruin van 17 jaar oud, met een knikje in het puntje van zijn rechter oor; dat had hij al toen hij op de manege kwam. Zoals bijna alle paarden van de Hollandsche Manege is hij geïmporteerd uit Ierland. Hij voert vooral Iers bloed en is een mengelmoes van de stoere Irish Draught (koudbloed), Connemara en volbloed. Flynn is stoer gebouwd, heeft een sterke, brede rug en stevige benen. Hij wordt veel gebruikt voor het rijden met dameszadel. Flynn heeft een vlakke draf en een soepele galop.

Een paard met functionele, vlakke gangen zit het fijnst

Ook fijn voor de amazone. Lichtrijden is namelijk niet goed mogelijk in de dameszit en veel actie in de galop zal ook niet al te comfortabel voelen. Een paard met functionele, vlakke gangen zit het fijnst. Flynn heeft daarnaast een rustig en gelijkmatig karakter en reageert goed op de stem. Het is een paard dat graag naar je toe komt en werkt zonder uit zijn dak te gaan. Een echte lieverd!

De gezondheid en het welzijn van de paarden en pony’s staan centraal

Opstijgtrucje

Natuurlijk gaan we rijden in de historische rijbaan, met een imposante gietijzeren dakconstructie, kroonluchters en drie fraaie balkons. Mooie lampen en ornamenten zoals paardenhoofdjes sieren de wanden. Voor de ‘gewone’ dagelijkse lessen is er een tweede rijbaan, die de standaard afmetingen van 20 x 40 meter heeft; de oude bak is iets kleiner. Ik neem Flynn mee en het mysterie van het opstijgen wordt onthuld. Via het opstijgblok stap ik op Flynns rug: voet in de linkerstijgbeugel en het rechterbeen zwaai ik over zijn rug zodat ik zit zoals in een gewoon zadel, met aan beide kanten een been. Vervolgens sla ik mijn rechterbeen over de schoft van Flynn naar links en voilà: daar is de dameszit. Bibian maakt mijn linkerstijgbeugel op maat, dat wil zeggen, zo kort dat mijn bovenbeen onder de onderste kruk zit. Mijn linkerbeen heb ik nu nog korter dan op springmaat. Het voelt raar, want ik heb de neiging om ‘diep’ te willen zitten, maar dat kan niet! “Visualiseer het plaatje van een dame te paard: die zit meer achterop de rug van het paard, en deftig rechtop”, tipt Bibian. Ik schuif wat naar achteren en dat voelt een stuk beter. “Je benen liggen ontspannen onder en boven de krukken, zonder dat jij hoeft te klemmen. Ga maar in stap, Flynn luistert heel goed naar één kuit of een klikje. Houd je rug mooi recht en laat je maar meenemen in de beweging.” Ik voel me helemaal niet gerust en vind het nog altijd een vreemd gevoel om geen been te hebben aan de rechterkant. “Houd je handen boven zijn schoft, iets hoger dan je normaal zou hebben, want anders zit je knie in de weg.” Ik merk dat Flynn prima luistert. “Klaar voor een drafje?” Daar gaan we. In feite gaat dit beter dan in stap, waarschijnlijk omdat ik me meer ga ontspannen als ik merk dat Flynn een lekker drafje heeft en daarin ook beter te sturen is dan wanneer het tempo lager ligt.

Kennismaking

We maken op beide handen wat grote voltes. Rijden op de rechterhand valt nog niet mee; ik kan Flynn moeilijk rechtsom laten buigen omdat ik daar geen been heb. In principe dient de lange zweep in de rechterhand als kuit, maar toch. Daar zul je eerst nog wel een paar lesjes voor nodig hebben … Als ik wil, mag ik galopperen. Dat wil ik. Flynn reageert geweldig op zit en stem en in een hoek galoppeert hij aan. Wauw! Dat gaat heel oké! “Goed zo!”, roept Bibian. Het is fantastisch om mee te maken hoe het is om dameszadel te rijden, al heb ik het idee dat het inderdaad meer is ‘even ervaren’ dan dat er nu een soort basis gelegd is. Maar dat is nu net wat de Hollandsche Manege de ruiters (amazones dus) wil bieden: een kennismaking. “Er worden hier wel lessen gegeven aan ervaren amazones. We hebben twee gemengde carrouselgroepen, dat wil zeggen dat er met heren en dames gereden wordt, waarbij de dames in dameszadel rijden. Deze groepen geven bijna elke zondagmiddag en bij speciale gelegenheden demonstraties. Je kunt je voorstellen dat het heel leuk is voor publiek om vanaf het balkon goed zicht te hebben op de verrichtingen in de baan, terwijl ze intussen verwend worden met hapjes en drankjes, of aansluitend een diner.”

Brede lach

Voor ik het weet is het halfuurtje afgelopen; en dat is wat mij betreft ook genoeg. Fotograaf Fleur staat te popelen om het ook eens te proberen. Zij is een natuurtalent: zonder moeite rijdt ze Flynn in alle gangen door de baan, met een brede lach op haar gezicht. Ik zet Flynn weer in zijn stal en Bibian zadelt hem af. Bedankt jochie, voor deze onvergetelijke ervaring!